حجت‌الاسلام والمسلمین محسن کربلایی‌نظر مدرس حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با بیان اینکه برخورداری از امکانات و منابع لزوماً به معنای برخورداری از قدرت نیست، اظهار داشت: در کشورهای آفریقایی می‌بینیم که با وجود منابع طبیعی و ثروت‌های فراوان، همچنان ضعف اقتصادی و عدم توسعه‌یافتگی وجود دارد. این مسئله نشان می‌دهد که داشتن ظرفیت و امکانات به‌تنهایی برای رسیدن به قدرت کافی نیست و میان برخورداری از امکانات و دارا بودن قدرت فاصله‌ای وجود دارد که پر کردن آن به برنامه‌ریزی، مدیریت و فرآیندهای مؤثر نیازمند است.
«ایران قوی» از جامعه‌ای مستقل، امیدوار و خودباور آغاز می‌شود
وی برای تبیین این مسئله به ظرفیت‌های آبی و انرژی کشورها اشاره کرد و افزود: داشتن رودخانه‌های پرآب و منابع آبی گسترده، به‌خودی‌خود به معنای تولید برق یا بهره‌برداری از امکانات برقی نیست. برای مثال، عراق با وجود برخورداری از دو رودخانه بسیار پرآب، همچنان در تأمین برق خود به کشورهای همسایه، از جمله ایران، نیاز دارد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در مورد کشور خودمان نیز با وجود تابش فراوان نور خورشید در مناطق گسترده کویری، در زمینه تولید برق از انرژی خورشیدی نتوانسته‌ایم از امکانات موجود به اندازه لازم استفاده کنیم. بنابراین، داشتن امکانات و زیرساخت‌ها لزوماً موجب تولید قدرت نمی‌شود و باید راهکارها و سازوکارهایی طراحی شود تا این امکانات به قدرت و پیشرفت تبدیل شوند.
وی با اشاره به ضرورت اصلاح درونی جامعه به‌عنوان یکی از عوامل اصلی تحقق این هدف، تصریح کرد: نقطه آغاز تحول و پیشرفت، اصلاح درونی جامعه و انجام کار فرهنگی است. بر اساس آیات قرآن کریم، یکی از سنت‌های الهی این است که تا مردم خودشان نخواهند، جامعه تغییر نمی‌کند؛ «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ». این مسئله هم درباره عوامل سقوط و انحطاط جامعه و هم درباره عوامل رشد و بالندگی آن صدق می‌کند؛ ازاین‌رو، تحولات اجتماعی به اراده انسان‌های همان جامعه وابسته است.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با تأکید بر اولویت کار فرهنگی در مسیر تولید قدرت، بیان کرد: تغییر وضعیت یک ملت زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که نگرش‌ها، باورها، اراده‌ها و رفتارهای آن جامعه نیز تغییر کند. اگر در این زمینه اصلاحی صورت نگیرد، تحول اجتماعی ثمره لازم را نخواهد داشت.
وی با اشاره به فرمایش امیرالمؤمنین(ع) در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه خطاب به امام حسن مجتبی(ع)، مبنی بر اینکه انسان نباید بنده دیگری باشد، زیرا خداوند او را آزاد آفریده است، گفت: یکی از اقدامات فرهنگی مورد نیاز برای تولید قدرت این است که روحیه خودباوری، استقلال‌طلبی و اعتمادبه‌نفس در مردم تقویت شود و مردم به این باور برسند که می‌توانند؛ همان تعبیر معروف «ما می‌توانیم».
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر اصلاح نگرش در جامعه اتفاق نیفتد، حتی دستیابی به منابع و امکانات نیز لزوماً به برخورداری از قدرت منجر نمی‌شود. برای نمونه، کشورهای حوزه خلیج فارس از نظر امکانات مادی پیشرفت‌هایی داشته‌اند، اما به اعتقاد بنده، مردم این جوامع به قدرت لازم نرسیده‌اند و این مسئله در جنگ اخیر به‌وضوح برای دنیا آشکار شد.
وی با اشاره به وضعیت عربستان در مناسبات جهانی افزود: عربستان با وجود ادعای فعالیت در حوزه هوش مصنوعی و تلاش برای معرفی خود به‌عنوان یک جامعه مدرن، به دلیل نداشتن استقلال و وابستگی، به قدرت لازم دست پیدا نکرده است. بنابراین، اگر می‌خواهیم جامعه‌ای قدرتمند داشته باشیم، باید در ذهن مردم نهادینه کنیم که وابسته نباشند و این‌گونه به آنان القا نشود که توانایی اداره جامعه و قدرتمند بودن در سطح دنیا را ندارند.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری سرمایه انسانی توانمند، گفت: نخستین عامل در شکل‌گیری جامعه قوی، به‌ویژه ایران قوی، برخورداری از سرمایه انسانی باانگیزه، مسئولیت‌پذیر، امیدوار و اهل مجاهدت و جهاد است. در منظومه فکری رهبر شهید نیز این نکته برجستگی دارد. ایشان در یکی از دیدارهای خود در اول فروردین سال ۱۳۵۹، علم و فرهنگ را از عناصر اصلی اقتدار ملی معرفی کردند. بنابراین، اگر به دنبال تولید قدرت هستیم، امکانات موجود کفایت نمی‌کند و در وهله نخست باید مردمی معتقد داشته باشیم که بتوانند روی پای خود بایستند و قدرتمند باشند.
شایسته‌سالاری و مدیریت منابع، ظرفیت‌های بالقوه را به قدرت تبدیل می‌کند
وی شایسته‌سالاری را از دیگر عوامل مؤثر در تحقق قدرت ملی برشمرد و اظهار داشت: قرآن کریم دو معیار اساسی برای واگذاری مسئولیت معرفی می‌کند که عبارت‌اند از توانمندی و امانت‌داری. افراد باید در مسئولیتی که به آنان سپرده می‌شود، توانایی لازم برای به‌سرانجام‌رساندن آن را داشته باشند و در کنار این توانمندی، امین نیز باشند.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: افرادی که مسئولیت‌ها به آنان واگذار می‌شود، باید مسئولیت‌پذیر باشند و تخصص، تجربه و توان اجرایی کافی داشته باشند و در کنار این ویژگی‌ها، از تعهد و سلامت اخلاقی نیز برخوردار باشند.
کربلایی‌نظر مدیریت منابع را سومین عامل مؤثر در تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به قدرت دانست و افزود: امیرالمؤمنین(ع) در عهدنامه مالک اشتر، با تبیین ساختارهای جامعه و ارتباط متقابل اقشار مختلف، بر ساماندهی امور مردم، آبادانی سرزمین‌ها و اصلاح امور اقتصادی تأکید می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که برای رسیدن به یک جامعه قوی و برخوردار از قدرت بالفعل، باید مدیریت منابع و تصمیم‌گیری صحیح در جهت استفاده از این منابع وجود داشته باشد.
قدرت در نگاه دینی، ابزار تحقق عدالت است
وی در تبیین جایگاه عدالت و رضایت مردم در قدرت کشور از نگاه الهی، گفت: این مسئله را می‌توان در سه سطح بررسی کرد؛ نخست آیات قرآن کریم، دوم فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) به‌عنوان امام جامعه و قرآن ناطق و سوم دیدگاه‌های امام خمینی(ره) و رهبر شهید به‌عنوان نایبان عام ائمه(ع).
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با اشاره به تأکید قرآن کریم بر عدالت و سپردن امانت‌ها به اهل آن اظهار داشت: بر اساس این آموزه، مسئولیت‌های مدیریتی و امکانات عمومی امانت‌هایی هستند که باید در جایگاه شایسته خود قرار بگیرند. عدالت نیز منحصر به دستگاه قضایی نیست؛ اگرچه دستگاه قضایی یکی از کانون‌های مهم ظهور و بروز آن است، اما عدالت در توزیع امکانات، فرصت‌های شغلی و استفاده از ظرفیت‌های مناطق مختلف نیز مصداق پیدا می‌کند.
وی با اشاره به آیات سوره حدید درباره هدف از بعثت پیامبران و فرستادن کتاب و میزان برای برپایی عدالت در میان مردم، تصریح کرد: در کنار این هدف، از آهن با برخورداری از قدرت و استحکام و منافع برای مردم نیز سخن گفته شده است تا عدالت در جامعه قابلیت اجرا و ضمانت اجرایی پیدا کند.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم ادامه داد: اینکه خداوند متعال کتاب و میزان را برای تحقق عدالت و آهن را برای برخورداری از قدرت و استحکام در کنار یکدیگر قرار داده است، نشان می‌دهد که قدرت و توانایی دفاعی در منظومه دینی باید در خدمت برپایی عدالت و حفظ مصالح جامعه باشد، نه اینکه تولید قدرت به‌خودی‌خود به هدفی مستقل تبدیل شود.
وی با تأکید بر اینکه عدالت در حکومت نباید تابع منافع صاحبان قدرت، گروه‌های خاص یا وابستگی‌های جناحی و شخصی باشد، بیان کرد: عدالت باید به‌عنوان یک حق عمومی مورد توجه قرار گیرد. قرآن کریم با یادآوری کرامت انسان‌ها در آیه «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ» بر کرامت انسان تأکید می‌کند و این کرامت باید در شیوه اداره جامعه نیز حفظ و تقویت شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر افزود: یکی از راه‌های ظهور کرامت انسان‌ها در جامعه، اجرای عدالت در سطوح مختلف است. همچنین منابع عمومی نباید در انحصار گروه خاصی قرار بگیرد و باید از تمرکز ثروت در میان ثروتمندان و کسانی که می‌خواهند قدرت را به‌صورت انحصاری در اختیار خود قرار دهند، جلوگیری شود.
وی با اشاره به آموزه قرآنی «کَیْ لَا یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیَاءِ مِنْکُمْ» خاطرنشان کرد: یکی از اهداف این آموزه آن است که منابع و امکانات در جامعه دست‌به‌دست شود و قدرت در انحصار گروهی خاص قرار نگیرد؛ اجرای عدالت در جامعه به تحقق این امر کمک می‌کند.
رضایت عمومی مردم، پشتوانه استواری جامعه و قدرت حکومت است
این استاد حوزه علمیه قم در تشریح دیدگاه امیرالمؤمنین(ع) درباره جایگاه عدالت در حکمرانی، به عهدنامه مالک اشتر اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در آغاز این عهدنامه چهار مسئولیت را به مالک اشتر می‌سپارند که شامل تأمین درآمدهای حکومت و جمع‌آوری خراج، جهاد و دفاع در برابر دشمن، ساماندهی امور مردم و آبادانی سرزمین‌هاست.
وی افزود: این تقسیم مسئولیت‌ها نشان می‌دهد که در منطق حکمرانی امیرالمؤمنین(ع)، دفاع نظامی و تأمین منابع اقتصادی در کنار اصلاح وضعیت مردم قرار دارند و نمی‌توان هیچ‌یک را بر دیگری ترجیح داد. همه این امور باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا قدرت در جامعه تولید شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با اشاره به سفارش امیرالمؤمنین(ع) در عهدنامه مالک اشتر درباره ترجیح دادن کسانی که در اجرای عدالت فراگیرتر و در جلب رضایت مردم جامع‌تر هستند، تصریح کرد: حضرت تأکید می‌کنند که در میان افراد، کسانی باید نزد حاکم محبوب‌تر باشند که در حق، میانه‌روتر و در اجرای عدالت فراگیرتر هستند و دغدغه پیاده‌سازی عدالت در جامعه را دارند.
وی ادامه داد: دلیل این تأکید آن است که ناخشنودی و نارضایتی عمومی مردم، رضایت یک گروه خاص را بی‌اثر می‌کند. زمانی که گروهی از مردم به‌ناحق مورد اجحاف قرار بگیرند، رضایتی که در میان گروهی دیگر ایجاد شده است، نمی‌تواند آن نارضایتی عمومی را جبران کند.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به سفارش دیگر امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر درباره توجه به طبقات پایین جامعه اظهار داشت: حضرت به مالک سفارش می‌کنند که به کسانی که توانایی تأمین زندگی خود را ندارند توجه کند و برای آنان سهمی از بیت‌المال در نظر بگیرد.
وی با بیان اینکه رضایت عمومی مردم به تولید قدرت در جامعه منجر می‌شود، خاطرنشان کرد: هنگامی که مردم راضی باشند، پشت سر حاکم قرار می‌گیرند و رضایت عامه به قدرت جامعه کمک می‌کند. همچنین در فرمایشی منسوب به امیرالمؤمنین(ع) در کتاب غررالحکم آمده است که عدالت مایه قوام و استواری جامعه است.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر تأکید کرد: مجموعه این آموزه‌ها نشان می‌دهد که برای دستیابی به قدرت، تنها حفظ مرزها و اعمال اقتدار کافی نیست، بلکه باید حقوق عامه مردم حفظ شود، امنیت آنان تأمین شود و زندگی عادلانه در جامعه جریان داشته باشد.
وی با اشاره به دیدگاه‌های امام خمینی(ره) در این زمینه گفت: امام بارها تأکید داشتند که دولت و هر آنچه متعلق به دولت است، خدمتگزار ملت است. ایشان همچنین تصریح می‌کردند که نباید تصور کرد قدرت نظامی به‌تنهایی حافظ حکومت است، بلکه ایمان و پشتیبانی ملت از پشتوانه‌های اساسی استحکام آن به شمار می‌رود.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: همان‌گونه که اشاره شد، اگر عدالت در جامعه برقرار نباشد، پشتیبانی مردم که امام در صحیفه، جلد ۲۷، به آن اشاره کرده‌اند، امکان‌پذیر نخواهد بود. توجه به مستضعفان و محرومان نیز یکی از محورهای اساسی در کلام امام خمینی(ره) بوده است.
وی با اشاره به دیدگاه‌های رهبر شهید درباره عدالت اجتماعی بیان کرد: ایشان در دیدار دانشجویان در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، پیشرفت مادی را در کنار رفاه عمومی، امنیت جسمی و اخلاقی و عدالت مطرح کردند و عدالت را به معنای نفی فاصله طبقاتی در بهره‌مندی از فرصت‌های عمومی توضیح دادند.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر ادامه داد: رهبر شهید در دیدار با مدیران نشریات دانشجویی در اسفند ۱۳۸۹ نیز تأکید کردند که شکوفایی اقتصادی نباید صرفاً به افزایش ثروت عمومی محدود شود، بلکه باید به توانایی جامعه و دولت برای رفع فقر منجر شود. ایشان عدالت اجتماعی را از نیازهای اساسی جامعه می‌دانستند و بر مطالبه آن از سوی مردم تأکید داشتند.
وی تصریح کرد: این مجموعه دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که عدالت و اجرای آن در جامعه و تأثیرگذاری آن در ایجاد قدرت، هم در آیات الهی، هم در فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) و هم در توصیه‌ها و دستورات امامین انقلاب مورد تأکید قرار گرفته است.
تحلیل مادی انسان مؤمن، علت خطای محاسباتی قدرت‌های سلطه‌گر است
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم در پاسخ به این پرسش که چرا قدرت‌های سلطه‌گر پیش‌بینی دقیقی از رفتار و میزان مقاومت مردم ایران ندارند، اظهار داشت: شاید مهم‌ترین عامل این باشد که آنها می‌خواهند رفتار انسان مؤمن را با نگاه مکاتب مادی خود تحلیل کنند و به همین دلیل به نتیجه نادرست می‌رسند. تحلیل رفتار انسان مؤمن با عینک مادی، امکان شناخت دقیق این رفتار را فراهم نمی‌کند.
وی با اشاره به برخی آموزه‌های قرآن کریم درباره ویژگی‌های انسان مؤمن افزود: یکی از این ویژگی‌ها آن است که انسان مؤمن در مواجهه با کمبود امکانات یا افزایش تعداد و تجهیزات دشمن، صرفاً به مقایسه امکانات و زیرساخت‌های دو طرف نمی‌پردازد و کثرت امکانات و تعداد نیروها را عامل تعیین‌کننده قدرت و پیروزی نمی‌داند.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر ادامه داد: از نگاه انسان مؤمن، ایمان، صبر و استقامت در سرنوشت انسان‌ها تأثیرگذار است. همچنین وحدت و انسجام اجتماعی از عوامل مهم افزایش قدرت ملی به شمار می‌روند. قرآن کریم از نزاع و اختلاف نهی می‌کند و آن را موجب سستی جامعه می‌داند. خودباوری و پرهیز از احساس ضعف نیز از دیگر ویژگی‌هایی است که در فرهنگ دینی مورد تأکید قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه انسان مؤمن قدرت واقعی خود را در این عوامل می‌بیند، به دیدگاه رهبر شهید درباره جنگ نامتقارن اشاره کرد و گفت: ایشان در سوم خرداد سال ۱۳۹۵ با بیان اینکه ما با دنیا در جنگ نامتقارن هستیم، توضیح دادند که در چنین جنگی، دو طرف از منابع و امکانات متفاوتی برخوردارند و هر یک امکاناتی دارند که طرف مقابل از آن بی‌بهره است.
این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: در نگاه رهبر شهید، ممکن است طرف مقابل امکاناتی داشته باشد که ما نداریم، اما ما نیز از امکاناتی برخورداریم که او فاقد آن است. در جنگ نامتقارن، آنچه با یکدیگر می‌جنگد اراده‌ها هستند و هر اراده‌ای که غلبه پیدا کند، پیروز خواهد شد. بر همین اساس، ایشان تأکید داشتند که نباید اراده در میدان نبرد ضعیف یا دچار تزلزل شود و نباید اجازه داد تبلیغات و وسوسه‌های دشمن بر عزم و اراده تأثیر بگذارد.
وی با تأکید بر اینکه منشأ چنین اراده‌ای ایمان به خداوند متعال است، افزود: رهبر شهید در پیامی پس از جنگ ۳۳ روزه و در دیدار با مسئول قوه قضائیه، به اقدام ملت ایران در آن جنگ اشاره کردند و آن را اقدامی بزرگ از جنس اراده و عزم ملی و اعتمادبه‌نفس دانستند.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر ادامه داد: اینکه یک ملت، یک کشور و یک نیروی نظامی به چنین اعتمادبه‌نفسی برسد که آمادگی داشته باشد در برابر قدرت آمریکا و نیروی وابسته به آن در منطقه سینه‌به‌سینه شود، خود یک ارزش بسیار مهم است. این مسئله نشان می‌دهد که می‌توان با امکانات کمتر به اهداف بزرگ‌تر رسید و دستیابی به چنین سطحی از اراده و اعتمادبه‌نفس، بدون ایمان امکان‌پذیر نیست.
وی خاطرنشان کرد: مشکل دنیای استکبار این است که هنوز نتوانسته است به‌درستی تحلیل کند که انسان‌های مؤمن از چه زاویه‌ای به دنیا نگاه می‌کنند و چگونه در شرایط محدودیت و مشکلات، با اتکا به پروردگار خود می‌توانند مسائل را حل کنند. حتی مشاورانی که به آنان مشورت می‌دهند، اگرچه ممکن است ایرانی باشند، اما لزوماً از این نظام فکری برخوردار نیستند؛ به همین دلیل، در انتخاب مسیر مورد نظر خود به نتیجه مطلوب نمی‌رسند.
اعتماد عمومی؛ سرمایه راهبردی قدرت ملی و پشتوانه اقتدار کشور است
این پژوهشگر حوزوی در تبیین جایگاه اعتماد اجتماعی در قدرت ملی، با تفکیک دو نوع اعتماد میان مردم گفت: باید میان اعتمادی که بین مردم به‌عنوان شهروندان شکل می‌گیرد و اعتمادی که مردم نسبت به مسئولان و نهادهای حکومتی دارند، تفاوت قائل شد؛ این دو اعتماد هم‌سطح یکدیگر نیستند.
وی افزود: ممکن است مردم در روابط و تعاملات اجتماعی خود به یکدیگر اعتماد داشته باشند، اما چنین اعتمادی نسبت به حاکمیت وجود نداشته باشد. برای شکل‌گیری اعتماد عمودی میان مردم و نظام حاکم، باید مسائلی مانند عدالت، صداقت و پاسخگویی مسئولان، مشارکت واقعی مردم و امانت‌داری مسئولان مورد توجه قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با اشاره به سرمایه اجتماعی حضور مردم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ایران اظهار داشت: در جنگ اخیر نیز اهمیت و تأثیرگذاری این سرمایه اجتماعی را مشاهده کردیم؛ به‌گونه‌ای که رهبر انقلاب در اشاره به مقطع حساس پس از شهادت رهبری، زمانی که هنوز مجلس خبرگان مردم و رهبر را انتخاب نکرده بودند، فرمودند این مردم بودند که هدایت و راهبری جامعه را پذیرفتند.
وی با تأکید بر اینکه اعتماد عمومی از نگاه جامعه‌شناختی زمانی شکل می‌گیرد و تقویت می‌شود که عملکرد نهادهای حاکمیتی بر پایه اصول مشخصی باشد، تصریح کرد: شفافیت، عدالت، پاسخگویی، کارآمدی، ظلم‌ستیزی و مبارزه با فساد از جمله مواردی هستند که نهادهای مختلف حاکمیتی باید به آنها توجه کنند تا اعتماد مردم تضعیف نشود.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم درباره وضعیت اعتماد عمومی در جامعه ایران گفت: مردم جامعه ایران انقلاب خود را دوست دارند، اما مسئولان نباید به‌گونه‌ای رفتار کنند که این اعتماد کاهش پیدا کند. مسئله جامعه ما این نیست که مردم به آن اقبال ندارند؛ مردم اقبال دارند، اما برخی برخوردها می‌تواند موجب سلب اعتماد شود. اگر این برخوردها وجود نداشته باشد، اعتمادی که در جامعه هست، خودبه‌خود رونق بیشتری پیدا می‌کند.
وی راه تقویت اعتماد مردم را اجرای عدالت، پاسخگویی و فراهم کردن زمینه مشارکت واقعی مردم در اداره کشور دانست و افزود: رهبر شهید بارها تأکید داشتند که اقتصاد نباید دولتی باشد و مردم باید در عرصه‌های مختلف نقش واقعی داشته باشند.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر با اشاره به نقش مردم در تأمین امنیت اجتماعی اظهار داشت: در هر جایی که مردم را دخیل کرده‌ایم، از جمله در جنگ ۳۳ روزه یا جنگ رمضان، خود مردم بخش زیادی از امنیت فضای اجتماعی را تأمین کرده‌اند.
وی تأکید کرد: قدرت ملی زمانی پایدار می‌شود که مردم خود را صرفاً تماشاگر سرنوشت کشور ندانند، بلکه خود را شریک و مسئول آینده آن ببینند. اگر چنین احساسی در مردم ایجاد شود، مشارکت آنان در روزهای عادی نیز در قالب تولید علم، علم‌آموزی، همکاری اجتماعی، مطالبه‌گری مسئولانه و خدمت به جامعه ادامه پیدا می‌کند.
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ظرفیت حضور مردم در شرایط جنگی ادامه داد: اذعان رئیس‌جمهورهایی از کشورهای دیگر، از جمله پوتین، به ظرفیت‌های کشور و نیز طرح موضوع «جان‌فدا» در اوج جنگ و درخواست‌های فراوان در این زمینه، نشان می‌دهد که این ظرفیت بالقوه در جامعه وجود دارد؛ اما مسئولان باید به‌گونه‌ای عمل کنند که بتوانند از این ظرفیت در مسیر تداوم و تأثیرگذاری در سطوح و لایه‌های مختلف حکومتی بهره بگیرند.
امید به نصرت الهی باید با برنامه‌ریزی و آمادگی همراه باشد
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر در تبیین چگونگی جمع میان امید به نصرت الهی با واقع‌نگری و عقلانیت، اظهار داشت: با مراجعه به قرآن کریم می‌بینیم که با وجود وعده‌های متعدد درباره نصرت الهی، هر جا مسئولیت‌پذیری وجود نداشته، مشکلاتی پدید آمده است. ماجرای جنگ احد شواهد روشنی برای این مسئله دارد؛ خداوند در سوره آل‌عمران، سستی، اختلاف و نافرمانی را از عوامل تغییر وضعیت مسلمانان معرفی می‌کند.
وی افزود: حتی جامعه مؤمنی که پیامبر اکرم(ص)، اشرف مخلوقات، در رأس آن قرار دارد، از پیامدهای خطاهای خود مصون نیست. چنین جامعه‌ای نمی‌تواند ضعف مدیریتی، اختلاف و اشتباهات محاسباتی را با امید به نصرت الهی توجیه کند. بنابراین، نباید میان ایمان، عقلانیت و برخورداری از طرح و برنامه دوگانگی ایجاد کرد.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم با بیان اینکه انسان مؤمن باید به نصرت الهی امیدوار باشد، گفت: قرآن کریم در آیات متعددی به این مسئله اشاره کرده است و انسانی که خداوند را مولی و سرپرست خود می‌داند، باید امیدوار باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر تصریح کرد: جامعه‌ای که به نصرت الهی امیدوار است، اتفاقاً باید در محاسبات خود دقیق‌تر عمل کند. بر اساس فرمایشی از پیامبر خدا(ص)، خداوند دوست دارد انسان‌ها کارهای خود را با دقت، ظرافت و ریزبینی انجام دهند. بنابراین، باید در برنامه‌ریزی‌ها قوی‌تر، در برابر تهدیدها هوشیارتر، در اصلاح اشتباهات شجاع‌تر و در حرکت رو به رشد دارای گام‌های استوارتر باشیم.
وی خاطرنشان کرد: نباید تصور کنیم چون خداوند همراه ماست و وعده نصرت داده است، می‌توانیم دچار خوش‌بینی کاذب شویم. معیار تشخیص امید واقعی این است که بررسی کنیم برای تحقق آن در جامعه چقدر برنامه‌ریزی صحیح انجام داده‌ایم و تا چه اندازه بر اساس همان برنامه عمل می‌کنیم.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: اگر امید موجب افزایش تلاش، آمادگی، ابتکار و مسئولیت‌پذیری شود، نشان می‌دهد که در مسیر درستی حرکت می‌کنیم؛ اما خوش‌بینی بی‌پایه و امید کاذب باعث می‌شود انسان به نقطه مطلوب نرسد. باید از خود بپرسیم آیا برنامه مشخصی داریم؟ آیا ضعف‌های خود را پذیرفته و آنها را شناسایی کرده‌ایم؟ آیا برای شرایط پیش‌بینی‌نشده آمادگی و طراحی لازم را انجام داده‌ایم؟
وی با بیان اینکه در صورت فراهم بودن این مقدمات باید به آینده امیدوار بود، اظهار داشت: دلیل امیدواری ما وجود خداوند متعال است، اما این امید نباید به کنار گذاشتن مسئولیت‌ها منجر شود. قرآن کریم در کنار دعوت به عزم و توکل بر خداوند، در سوره انفال نیز بر آمادگی و فراهم کردن قدرت تأکید می‌کند و می‌فرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ».
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر ادامه داد: این‌گونه نیست که چون خداوند همراه جامعه مؤمن است، اعضای آن جامعه تصور کنند قطعاً و بدون فراهم کردن مقدمات بر دشمنان خود پیروز می‌شوند. جامعه مؤمن باید از همه ظرفیت‌های علمی، مدیریتی و انسانی خود استفاده کند و در عین حال بداند که برخورداری از امکانات به معنای استقلال در تأثیرگذاری نیست و اراده الهی عامل تأثیرگذار نهایی است.
وی تأکید کرد: اگر از آنچه خداوند متعال در اختیار ما قرار داده است، با برنامه‌ریزی، دقت و عمل لازم استفاده کنیم و از سستی و تنبلی بپرهیزیم، باید به وعده خداوند نسبت به مؤمنان امیدوار باشیم و از محاسبات الهی برداشت نادرست نداشته باشیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین کربلایی‌نظر در پایان با یادآوری ماجرای جنگ احد به‌عنوان نمونه‌ای از پیامدهای برداشت نادرست از وعده نصرت الهی، خاطرنشان کرد: این حادثه تلخ نشان می‌دهد که برای حرکت در مسیر تحقق وعده‌های الهی باید میزان تلاش، جدیت، دوری از تنبلی و دقت در برنامه‌ریزی را همواره مورد توجه قرار دهیم.
نظر شما